Jan Schoonveld en de boodschap van de kunst

donderdag 07 september 2017

Jan Schoonveld en de boodschap van de kunst

"Dat mensen zich ervan bewust zijn dat zoiets kán gebeuren!"

Al 41 jaar waakt Jan Schoonveld (66) over een groot stuk zeedijk bij Noordpolderzijl. De godganse dag heerlijk in de buitenlucht, zoals hij zelf zegt. En als er dan op zijn stuk dijk twee kunstwerken geplaatst worden, in het kader van de Kunstroute Kerstvloed 1717, dan wil hij daar ook nauw bij betrokken zijn. 

 In 1976 betrok Jan, samen met zijn vrouw, het huis dat vlak naast het huidige Café 't Zielhoes staat. "Het huis was een jaar oud, dus nog nieuw. We moesten trouwen om er te mogen wonen. Wat nu 't Zielhoes is, was toen een werkplaats, het gebouw stond leeg."
Eerder was 't Zielhoes het huis van de sluismeester. Het was bovendien een huiskamercafé voor de schippers, er werden smeeroliën verkocht en de bovenverdieping was de vergaderplek van het polderbestuur. In die tijd was de haven ook nog echt een zeehaven.  

Jan Schoonveld maakte mee dat de sluis dichtging, maar als monument bestaan bleef. Hij zag 't Zielhoes gerestaureerd worden. Zijn taken veranderden, van sluiswachter werd hij gemaalbeheerder en om al zijn taken samen te vatten werd zijn functie 'werkman in algemene dienst'. Vorig jaar april ging Jan officieel met pensioen, maar Jan en de Ommelanderzeedijk hoeven niet te scheiden. Als toezichthouder voor het Waterschap en havenmeester voor de gemeente blijft Jan in zijn huis bij de dijk.

Veertig jaar verzorgde hij het onderhoud van zijn zeven kilometer zeewering. Hij ving de mollen, repareerde afrasteringen en met de weidesleep achter de trekker verspreidde hij molshopen en schapenkeutels, zodat er weer een fris grasmatje kon groeien voor de ingeschaarde schapen van boeren uit de omgeving. Ondertussen hield hij een waakzaam oog op de basaltblokken aan de voet van de dijk en op de conditie van het asfalt van de weg aan de binnenzijde. In het najaar komen, zoals ieder jaar, de hulptroepen voor het ruimen van 'ruit'. Dat is het plantenafval dat de zee tegen de dijk werpt. Daar wordt het plastic tussenuit gezocht, zodat het organische afval gecomposteerd kan worden.

Jan Schoonveld aan het werk bij de sluis van Noordpolderzijl, 1977. Jan Schoonveld aan het werk bij de sluis van Noordpolderzijl, 1977.

Het verhaal van de haven is een beetje triest, volgens Jan. "Het onderhoud van de geul is voor het Waterschap en gemeente Eemsmond gaat over de plezierhaven. De geul slibt dicht en plezierjachten durven het niet meer aan om hier aan te leggen. En dat is toch zonde voor de kleinste zeehaven van Nederland."

Bij storm heeft hij dijkwacht. "Vroeger zat ik dan bij de sluis om de waterstand in de gaten te houden en hield met een mobilofoon contact met de mannen die twee aan twee langs de dijk liepen. Toen was de weg er nog niet. We luisterden naar weerman Pelleboer om te weten hoeveel water er zou vallen en naar weerstation Norddeich in Duitsland voor de wind. Nu rijden we met een auto langs de dijk om te controleren."

De opdracht voor dijkbewaking komt tegenwoordig vanuit Den Haag. Maar volgens Jan zijn de instructies vooral gebaseerd op de gegevens uit een computer en de situatie aan de westkust is vaak heel anders dan bij Noordpolderzijl. Het vaststellen van eventuele kritieke situaties is toch vooral iets voor het menselijk oog om te beoordelen.  

En zo komen we vanzelf op het waardevolle van een expositie als Kunstroute Kerstvloed 1717.
"Dat mensen zich ervan bewust worden dat zoiets kán gebeuren. Ook al is de Ommelanderzeedijk op veilige Deltahoogte: in 2006 stond het water tot boven aan de dijk. Rottumeroog kalft af. Dat eiland breekt het water nu nog min of meer. Misschien zouden er rijsdammen gelegd moeten worden, ik breng dat ook wel eens naar voren in een vergadering, maar ja, daar moet geld voor gevonden worden."

De tijd van de opbouw van de expositie was voor Jan een heel fijne tijd. "Rob Sweere heb ik geholpen met het in elkaar schroeven van zijn kunstwerk. Hij had de onderdelen al helemaal thuis klaargemaakt. Hij vond de plek prachtig, aan beide zijden dat weidse. Esther de Graaf heeft haar kunstwerk voor een groot deel in onze werkplaats gemaakt. Ik heb haar nog geholpen. In de stromende regen heeft ze het opgebouwd op de kwelder. Het is eigenlijk een heel teer ding. Ik zei: als het instort is het nog steeds kunst, toch? Daar kon ze wel om lachen. Eén ding is erg jammer. Vier jaar geleden overleed mijn vrouw. Het is niet leuk om 's avonds thuis te komen en niet te kunnen vertellen wat je allemaal beleefd hebt. Maar ja, zo is het leven."

Jan Schoonveld (geheel rechts), assisteert Esther de Graaf bij het installeren van haar kunstwerk in de kwelder. Jan Schoonveld (geheel rechts), assisteert Esther de Graaf bij het installeren van haar kunstwerk in de kwelder.

Jan Schoonveld heeft bewondering voor Merijn Vrij, de curator. "Wat heeft die jongen het druk gehad, potverdorie! En ja het is hier zeker drukker nu met fietsers en wandelaars, mooi om mee te maken. Ik heb er geen spijt van dat ik destijds mijn baan bij de Marechaussee heb opgezegd om hier te komen werken. Het is mijn hobby en mijn werk, mooi toch?"

Ziza op reis met Vonk de stormvogel

De Expeditie Kerstvloed 1717 krijgt voor Jan Schoonveld nog een vervolg. Hij krijgt met zijn verhalen over de stormen die Noordpolderzijl hebben geteisterd een belangrijke plek in een boekje dat in het kader van de herdenking van de Kerstvloed 1717 gaat verschijnen.
In het tweede deel vertelt Jan zijn verhaal dat wordt geïllustreerd met foto's die hij zelf maakte.
Ziza op reis met Vonk de stormvogel zal op 24 november worden gepresenteerd in 't Zielhoes in Noordpolderzijl en op 25 november in Den Holm in Den Andel. Tijdens de presentatie is het boekje gratis verkrijgbaar voor iedere bezoeker. Daarna gaat het boekje in de verkoop.
Kijk voor alle informatie op: Workshops en kinderprogramma Kerstvloed 1717.

Deel deze pagina